Kanseroloji

Domuz gribi nedir?
2009 H1 N1 virüsü (domuz gribi) insanlarda hastalığa yol açan yeni bir grip virüsüdür. Ilk defa latin amerikada ortaya çıkan bu hastalık insandan insana bulaşarak yayılmıştır. 11 Haziran 2009 da Dünya Sağlık Örgütü 2009 H1 N1 virüsünün tüm dünyada salgın (pandemi) haline geleceği uyarısını yapmıştır.

Niçin domuz gribi denmektedir?
Başlangıçta yapılan laboratuvar testlerinde bu yeni virüste bulunan genler normalde domuzlarda görülen ve gribe sebep olan virüse çok benzediği için bu isim verilmiştir. Ancak daha sonra yapılan çalışmalarda bu virüsün aslında Avrupa ve Asyada daki domuzlarda bulunan grip virüsüne ait iki gen ile kuş ve insan genleri taşıdığı bulunmuştur.
Amerika Birleşik Devletleri Hastalık Kontrol Merkezi (Centers for Disease Control) tarafından domuz gribine bağlı ölüm oranı 0-4 yaş arası %o3, 5-18 yaş arası %o14, 19-24 yaş arası %o7, 25-49 yaş arası %o33, 50-64 yaş arası %32 ve 65 yaşından büyüklerde %o12 olarak bildirilmektedir.

Domuz gribi bulaşıcı mıdır?
Evet domuz gribi insandan insana bulaşmaktadır.

Domuz gribi nasıl yayılır?
Domuz gribinin mevsimsel grip virüsleri gibi yayıldığı düşünülmektedir. İnsandan insana öksürük, hapşırık ile bulaşmaktadır. Bazı insanlar enfekte olmuş cisimlere dokundukları ellerinı ağız ve burunlarına götürerekte hastalığı alabilirler.

Domuz gribinin bulguları nelerdir?
Bu hastalığa yakalanan insanlarda ateş, öksürük, boğaz ağrısı, burun akıntısı, kırgınlık, titreme ve yorgunluk gibi şikayetler vardır. Hastalık hafif veya siddetli seyredebilir. Pek çok insan tedaviye gerek kalmadan iyileşebilirken bu hastalığa bağlı hastanede yatış ve ölümlerde olmaktadır. Özellikle 65 yaş ve üzerindekiler ile 5 yaşının altındaki çocuklar, hamile bayanlar ve kronik hastalığı olanlar riskli grup olarak kabul edilmektedir. Gebelik dışında astım, kronik böbrek hastalığı, şeker ve kalp hastalılığı bulunanlarda risk fazladır. Hasta olan bir kişi hastalık belirtileri çıkmadan 1 gün önce ile sonrasındaki 5 ila 7 gün virüsü bulaştırmaya devam eder.

Nasıl korunmalı?
Aşılama tek etkili yoldur. 2009 H1 N1 aşısı bu virüse karşı korumak amacıyla geliştirilmiştir.

Sağlığınızı korumak için yapmanız gerekenler:
• Öksürüp-hapşırırken ağzınızı bir kağıt mendil ile kapatın ve kullanılan mendilleri çöpe atın
• Ellerinin sabunla yıkayın eğer yoksa alkol bazlı el dezenfektanlarını kullanın.
• Göz, ağız ve burnunuza dokunmaktan kaçının.
• Eğer grib benzeri tablo varsa ateş geçtikten sonra en az 24 sonrasına kadar evden çıkmayın. Tıbbi yardım gerektiren haller varsa bunun dışındadır.
• Grip şikayeti olan kişilerden uzak durun.

Tıbbi yardım gerektiren durumlar nelerdir?
Çocuklarda:
• Hızlı ve sıkıntılı solunum
• Morarma
• Yeterince sıvı alınamaması
• Uyanmama ve hareket azlığı
• Huzursuzluk
• Grip benzeri tablo geçmiş ve ardından ateş ve öksürük başlamışsa
• Ateş ve döküntü varsa

Erişkinlerde:
• Nefes almada güçlük nefes darlığı
• Göğüs ve karında baskı hissi
• Ani baş dönmesi
• Şuur bulanıklığı
• Şiddetli ve inatçı kusma

Bulaşmayı azaltmada temizlik esastır.
Virus kapı kolları gibi dış ortamlarda 2-8 saat canlı kalmaktadır. Yüksek ısı, deterjanlar, alkol, hidrojen peroksid, iyod bazlı dezenfektanlar bu virüsü öldürür.
Kullanılan kirli mendiller ve kağıt havlular çöpe atılmalıdır. Bu gibi ürünlere yanlışlıkla dokunulduğu takdirde eller hemen bol sabunlu su ile yıkanmalıdır. İçme suyu ile bur virüsün bulaştığı düşünülmemektedir zira içerdiği klorün kuş gribi virüsünü inaktive ettiği bilinmektedir. Benzer mekanizmanın domuz gribi içinde olduğu düşünülmektedir.

2009 H1N1 (Domuz Gribi) Aşısı ve Gebelik
Bu virüsün bulaştığı bazı gebe kadınlarda hastalık ciddi bir seyir göstermiştir. Gebe kadınların hastaneye kaldırılma oranı genel nüfustan daha fazladır. Bu hastalığa bağlı ölümlerin %6 sı hamile bayanlarda olmaktadır. Yakın zamanda yapılan geniş ölçekli bir çalışmada normal mevsimsel gribe karşı inaktif aşı yapılan gebe kadınların 6 aydan küçük bebeklerinde grip riski %63 azalmıştır. Bu sonuç gebe kadınlara yapılacak grip aşısının hem anne hem de bebek sağlığını korumaya yardımcı olabileceğini göstermektedir. Bu bilgiler ışığında Amerikan Aşılama Komitesi hamile bayanları 2009 H1 N1 aşısı yapılacak ilk hedef gruplardan biri olarak seçmiştir. Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanları gebe hastalarına aşı yaptırmaları konusunda önerilerde bulunmalıdır. Doktoruna kontrol için gelen gebe kadınlarda bu esnada aşının yapılması en uygun zamanlamadır. Şayet şartlar uygun değilse başka bir aşılama günü planlanması uygun olacaktır. Eş zamanlı normal grip aşılarının da yapılması önerilmektedir. Amerikan ilaç dairesi (FDA) bir doz aşının gebe kadınları 10 sene koruduğunu belirtmektedir. Dolayısıyla 1 doz 2009 H1 N1 aşısı gebe kadınlara önerilmektedir.

Eğer gebe kadın aşı öncesi bebeğini doğurur ise yinede mevsimsel grip aşısı ve 2009 H1N1 aşısı yapılmalı mıdır?
Evet. Aşı hem anneyi hem de bebeğini korumaya yardımcı olacaktır. Grip aşıları sadece 6 ay ve üzerindeki bebekler için önerilmektedir. Dolayısıyla 6 aylıktan daha küçük bebek ile birlikte yaşayan herkes hem H1N1 hem de mevsimsel grip aşısını olmalıdır.

Emzirme döneminde kullanılır mı?
Hem 2009 H1N1 hem de mevsimsel grip aşısı emziren annelere yapılabilir. Aşılı anneden bebeğe sütle geçecek antikorlar bebeği korumaya yardımcı olacaktır.

2009 H1 N1 aşısı gebelikte güvenli midir?
Grip aşılarının gebelikte anne veya bebeğe zararlı oldukları gösterilememiştir. Gebelerde 2009 H1N1 aşısıne test eden çalışmalara ise ancak Eylül 2009 da başlanmıştır. Güvenliği konusunda veri olmamasına rağmen diğer grip aşılarından farklı bir yan etki ve komplikasyon profili olması beklenmemektedir.

2009 H1 N1 aşısı içinde koruyucu var mı?
Çok dozlu grip aşılarının içinde bakterilerinin üremesini engelleyici thiomerosal isimli koruyucu vardır. Thiomerosalin anne veya bebek sağlığı için zararlı olduğuna dair bilgi yoktur. Bununla beraber, annelerin bu gibi koruyuculara karşı endişelerini göz önünde bulundurarak bazı üreticiler koruyucu içermeyen tek dozluk şırıngalarda mevsimsel grip aşısı ve 2009 H1N1 üretmişlerdir. Amerikan Hastalık Kontrol Merkezi (CDC) hem thiomerosal içeren hemde içermeyen aşıları gebelikte önermektedir.

2009 H1N1 aşısı içinde adjuvan (etkinliği arttırıcı) veyya skualen var mı?
Aşının etkinliğini arttırmak için bazen adjuvan denilen ajanlar eklenmektedir. Amerikada kullanılan 2009 H1N1 ve mevsimsel grip aşılarında adjuvan yoktur.

2009 H1N1 aşısı gebelikte herhangi bir zaman yapılabilir mi?
Gebelikte herhangi bir zaman 2009 H1N1 ve mevsimsel grip aşısı yapılabilir

Mevsimsel grip aşısı 2009 H1N1 e karşı korur mu?
Mevsimsel grip aşısının 2009 H1N1 e karşı 2009 H1 N1’nin de mevsimsel gribe karşı koruyuculuğu yoktur.

Mevsimsel grip aşısı ve 2009 H1N1 aynı anda yapılabilir mi?
Her ikiside aynı anda ancak farklı yerlerden (sağ kol ve sol kol gibi) yapılabilir.

Nazal (Burun) spreyi şeklinde aşılama uygun mu?
Ne mevsimsel grip aşısı ne de 2009 H1N1 hamile bayanlara nazal sprey halinde uygulanamaz. Ancak doğum sonunda yapılabilir.

2009 H1N1 aşısının yan etkileri nelerdir?
Aslında yan etkileri mevsimsel grip aşısından farklı değildir. En sık görülenler aşı yerinde hassasiyet, kızarıklık, baş ağrısı, kas ağrısı, ateş, halsizlik ve bulantıdır. Bu şikayetler 1-2 gün sürebilir.Hayatı tehdid eden allerjik reaksiyonlar çok nadirdir. Eğer birisi yumurtaya veya aşıda bulunan maddelere karşı hayatı tehdid edecek kadar allerjik reaksiyon geliştirmiş ise geçmişte, hamile olsun olmasın aşı yapılması uygun değildir. Sağlık çalışanları hastalarına geçmişte mevsimsel grip aşısına karşı ciddi allerjik reaksiyon hikayesi olup olmadığını sorgulamalıdır.

2009 H1N1 aşısı Guillain-Barre sendromuna (GBS) yol açarmı?
1976 yılında şimdikinden farklı bir virus için bir domuz gribi aşılama programında ciddi felç sebebi olan GBS gelişen vakalar bildirilmiştir.O tarihte her 100 000 kişiden birinde bu hastalık gelişmiştir.1976 dan sonra yapılan mevsimsel grip aşılarından sonra GBS riskinde artış izlenmemiştir. Halihazırda her 1 milyon kişi için 1 ek vaka olarak bu risk mevcuttur. GBS aşılamadan bağımsız olarak her yıl 1 milyon kişide 10-20 vaka olarak görülmektedir. Barsak enfeksiyonları (Campylobacter jejuni bakterisi) ve influenza virüsünün sebep olduğu solunum yolu hastalıklarında da GBS riski mevcuttur. Genel olarak mevsimsel grip aşısı GBS’na yol açmamaktadır. Daha önce GBS geçirenlere aşılama yapılmamalıdır.

Doç. Dr. Bülent Urman
Amerikan Hastanesi
444 3 777
bulenturman.com

Bu yaziyla ilgili Kanseroloji.com'da bulunan diger yazilar